Sui Peresetene o le Fa'asao
Pe na e tu ea i le ogatotonu o le savaliga e faamemelo i se papa mata'utia, o se ma'a papa, po o se maa lelei atoatoa ma mafaufau: Na faapefea ona oo mai iinei? Afai o lea, atonu o oe o se tagata su'esu'e i le eleele i le faiga. I le avea ai ma se tagata su'esu'e su'esu'e a le POST, ou te fiafia i papa ma fanua. Vaai oe, o le Bay Area o loʻo nofo i luga o se tuaoi le mautonu, lea e fetaui ai le suiga o le Pasefika ma North American tectonic plates. O le tu'ufa'atasiga o vaega fa'asolosolo i fa'aletonu (fa'alogona e pei o mafui'e) ma 'ele'ele ua vaneina ai foliga mata'ina o lo'o tatou sopo ai i aso nei—mai tuasivi tifato ma vanu loloto e o'o atu i papa mata'utia i gataifale.
O le a ou faʻasoa atu nisi faʻamatalaga e uiga i le lalolagi e faʻagasolo ai mea, ae lagona le saoloto e faaseʻe i luma mo se lisi o paka i le Bay Area e matua manaia lava. O nei mea taua o le eleele e fetaui lelei mo mafaufau fia iloa, tagata e fiafia i mea e fiafia i ai i fafo, tagata e fiafia i tala faasolopito, ma soʻo se tasi e fia suʻesuʻe atili i mea e avea ai o tatou avanoa matala e sili ona manaia ma musuia.
E fesoasoani le geology ia i tatou e malamalama i toetoe lava o vaega faaletino uma o paka tatou te fiafia i ai — mai na vaaiga ofoofogia i le lelei o le tafe atu o le vai i se auala pe a uma se timuga. O gaioiga tectonic , ituaiga papa, ma le vai o loʻo faʻaleagaina ai le laufanua e fausia ai o tatou mauga, vanu, papa, ma vanu. Ma e le gata i vaaiga. Mafaufau i le tafoni pu i Bean Hollow poʻo avanoa e aʻe ai papa ma asiasi i ana i le fanua mauga mu anamua i Pinnacles National Park. E aʻafia foʻi e le geology le auala e fealuaʻi ai le vai i luga o le laueleele, ma taʻitaʻia ai le mamanuina o auala ina ia itiiti ifo le faigofie ona faʻaleagaina.
E a'afia e le si'osi'omaga la'au ma manu i totonu o se paka. E eseese ituaiga papa e feosofi i eleele eseese, e lagolagoina ai le tele o la'au. O le Serpentine — o se ma'a maseesee, lanumeamata e seasea maua i le fogaeleele — e fausia ai se si'osi'omaga e fuga mai ai fugālaau lauiloa ma e masani ai, e lagolagoina ai pepese e seasea maua (Checkerspot).
I le pe ā ma le 15-20+ Miliona tausaga ua mavae, na amata mai ai le oneone o Vaqueros i le Castle Rock State Park o ni oneone i lalo o le sami i le fola o le sami. I le aluga o taimi, o ni vaega o palapala laiti na tanumia ai nei mea i le loloto o le faitau afe futu. A o latou fa'amauina i papa, na si'itia i luga, ma faasolosolo malie ona agai i luga o le San Andreas Fault, na vaneina e le matagi, vai, ma masima ni vaega mata'ina - lua, ana, ma meli. Ua lauiloa o tafoni, o fausaga tetele i le paka e aofia ai lona igoa, fa'atasi ai ma le Goat Rock ma le Skull Rock. E ta'uta'ua fo'i, ona o ona vaaiga ma la'au, o lenei paka ofoofogia o se nofoaga e fiafia i ai tagata e a'e mauga , tagata savavali, ma aiga.
Ua e suʻesuʻeina le Talafatai o le Itumalo o San Mateo? O le Fitzgerald Marine Reserve o loʻo i ai le faʻamaoniga a tagata e fiafia i le matafaga ma ofoina atu ai se vaʻaiga mataʻina i le geology o le Lalolagi. O le San Gregorio Fault, o se fault o loʻo galue o se vaega o le San Andreas Fault system, e sopoʻia le faʻasao. O le talafatai i saute ma papa o le faʻasao o loʻo i ai le Purisima Formation , faʻatasi ai ma le oneone lanu enaena ma le efuefu na faʻaputuina i le 3 i le 5 miliona tausaga talu ai. O nei vaega e mauoa i mea tuai o le gataifale, e aofia ai mollusks ma ponaivi mai mammals e pei o tafola ma seal. Vaʻai mo mea tuai e seasea maua ma papa gaugau i le itu i matu o le faʻasao, ma afai o loʻo e faʻamoemoe e vaʻai i manu feʻai, taumafai e suʻe sina tafega o le tai i le taimi e maualalo ai le tai. E fuafua e le au suʻesuʻe natura e silia ma le afe ituaiga o laʻau ma manu, mai limpets i manu felelei i le matafaga, o le aiga o Fitzgerald.
I South San José, o le Almaden Quicksilver County Park o se malaga fa'ata'ita'i mata'ina ma fa'afuase'i i le su'esu'ega o le eleele. Na fausia i le ~10 miliona tausaga talu ai ona o le suiga o vai vevela i le taimi o le mauga mu o le papa o le sami e sili atu ona tuai (~150 – 66 miliona tausaga le matua) ma isi papa o le sami o le fausaga o Franciscan, o mea na teuina e le cinnabar (e ta'ua fo'i o le mercury ore) na tosina mai ai tagata nonofo i lenei itulagi. O le mea moni, o toega o se maina tele e fa'atulaga ai le laufanua o le paka - o le maina sili lea ona tele na gaosia ai le mercury i Amerika i Matu. Sa galue le galuega i le va o le 1820s ma le 1970s ma o fa'ailoga fa'amatala e fa'amatala ai lenei tala fa'asolopito faigata. E mafai ona e va'ai i lua o maina ua lafoa'i ma isi mea totino i luga o auala, pe faia se sailiga fa'aopoopo e siaki ai nisi mea e le tumau i le falemata'aga o le maina e lata ane.
O le taimi lava na o'o ai i le auala fa'a'ole'ole o le Alatele 1, o le 1.3-maila le Devil's Slide Trail o lo'o soso'o i le talafatai o San Mateo County. O se fa'aaliga mata'ina o malosiaga o le lalolagi o lo'o galue. O le palapala palapala na taoto i le vasa loloto ~ 50 miliona tausaga talu ai ua siitia i luga aʻe o le sami ma agai atu i matu i luga o le San Andreas Fault. O le tu'ufa'atasiga o malifa tifato ma ma'a le mautu ua malepe ona o fa'aletonu ua maua ai tulaga lelei mo le tele, fa'aputuina o eleele solo. A'o i luga o le auala e tele fa'aoga, e mafai ona e va'ava'ai atu i ma'a ua mafiafia loloto ma mea fa'apipi'i e fa'amautu ai le solo. O le laufanua e talafeagai mo tagata sopo, tamoʻe, uila uila, ma tagata tietie solofanua. E ofoina atu vaaiga mata'ina o le sami ma avanoa e va'aia ai meaola eseese o le gataifale ma manu felelei.
E faitau piliona tausaga le umi o le fa'afanua, ma fa'alavelave ai le malamalama. O le a le lagona e pei o le tele o tausaga e faatatau io tatou olaga ua na o se fa'ailoga i le loloto o le talafaasolopito o le lalolagi. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le San Andreas Fault o loʻo galue mo le luasefulu miliona tausaga, ma o le feʻaveaʻi i luga (aʻo i ai mafuiʻe) o le a faʻaauau pea pe a uma ona tatou o ese. I le lalolagi televave i aso nei, o lenei vaaiga e mafai ona lagona le matua lautele. E ofoofogia le molimauina o le malosi o le lalolagi ma suiga tetele o loʻo faʻaalia - faʻagesegese, e tusa ai ma tulaga faʻaletagata - i le tele o taimi faʻafanua.
O le mea moni, o loʻo iai pea so tatou tiute e puipuia ma toe faʻaleleia le siʻosiʻomaga o loʻo siomia ai i tatou. O malosiaga o le lalolagi e faʻapenaina lo tatou paneta ma a tatou gaioiga i le taimi nei e mafai ona fesoasoani e faʻamautinoa e maua e augatupulaga i le lumanaʻi se siosiomaga manuia mo le natura ma tagata.
Pe o oe o se tagata su'esu'e fa'aifanua po'o se tagata fa'ata'ita'i fa'asaienisi a le lalolagi, o paka a le Bay Area e ofoina atu avanoa ofoofogia. Mai papa anamua ma laufanua mataʻina i meaola faanatura e le masani ai ma meaola uiga ese, o nei paka o le a luluina lou lalolagi. O lea la, o le isi taimi e te alu ai i luga o le auala, taofi ma mafaufau i le faʻafanua o loʻo siomia ai oe. O le mea lea e fa'avasegaina ai o tatou avanoa avanoa ma fa'afiafiaina ai so'otaga ta'itasi, ti'eti'e uila, a'e papa, ma fa'afiafiaga i fafo. Fiafia su'esu'e!
E te mana'o e maulu loloto i le fa'afanua mata'ina o lo tatou itulagi? Pe e te fia iloa e uiga i le San Andreas Fault poʻo le faʻavaeina maʻa tulaga ese e faʻapipiʻi ai o tatou laufanua faʻapitonuʻu, o nei taʻiala e ofoina atu ni faʻamatalaga mataʻina e faʻalolotoina ai au tafaoga i fafo.
Peninsula Open Space Trust (POST) puipuia avanoa avanoa i le Peninsula ma le South Bay mo le manuia o tagata uma. Talu mai lona faavaeina i le 1977, o le POST o loʻo nafa ma sefe sili atu nai lo 97,000 eka e pei o fanua puipuia tumau i itumalo o San Mateo, Santa Clara ma Santa Cruz. Aoao atili
E te mana'o i mea moni malie e uiga i meaola fa'alotoifale, nofoaga mata'ina, fa'amatalaga vave fa'anatura, ma isi mea e lafo sa'o i lau pusameli?
E le mafai ona e vaʻai i le pepa? Faʻamolemole kiliki ii mo se faʻamatalaga faigofie.