Fatu o Tu ma Agaifanua: Aumai Chilacayota i Laufanua Faga

O le talafatai o le Itumalo o San Mateo e taʻutaʻua i ana laʻau maukeni faʻavaitaimi. E toʻatele tagata tafafao maimoa ma tagata o le atunuʻu e lolofi atu i Half Moon Bay e faʻafiafia i ona fanua lanu moli susulu, tausamiga o le tautoulu, ma laʻau tetele e matagofie i lipine lanumoana. E oʻo lava i le tulaga o le Laumua o le Maukeni o le Lalolagi. Ae i luga o le Highway 1 , o loʻo iai se isi sui o le aiga o le maukeni o loʻo fai ma sui o le atunuʻu. Pe e te iloa o le chilacayota, shark fin melon, poʻo le figleaf gourd, o lenei ituaiga lanumeamata e iai laina paʻepaʻe o se meaʻai e tatau ona mafaufau i ai. Faatasi ai ma ona aʻa e toe foʻi i Oaxaca ma se tofo e suia mai le suamalie i le suamalie aʻo matua, o lona gafatia i meaʻai e le mafaatusalia. Ma faʻafetai i le Brisa Ranch — le tagata fou e nofoia le POST — ua oʻo atu i umukuka i le lotoifale i le tausaga atoa.

FEILOAI BRISA RANCH

O iinei i le POST, ua matou fiafia e faʻafeiloaʻi nei faifaʻatoʻaga i la matou fanua i luga o Cloverdale Bluffs. O le fanua ua leva ona pa'u e mana'omia se TLC, o lea o lo'o fa'aalu e le 'au i le taimi nei le tele o itula ta'avale e toe fa'afou ai le palapala a'o le'i toto fa'ato'aga. I le taimi nei, o la latou galuega e aofia ai isi fale e tolu e tusa ma le 40 eka. O se tala musuia. O le mea na amata i le fa'atosina o tagata e to'atolu i luga o le 'afa eka o le fanua ua fa'aolaola i se galuega malosi. O le mea moni, o loʻo latou fausia nei se nofoaga faʻatau e tufatufaina atu fualaau aina ma fualaʻau fou i faʻalapotopotoga e pei o faletupe meaai. E aofia ai le tu'ufa'atasia o fua o fa'ato'aga mai le silia ma le luasefulu fa'ato'aga laiti i luga ma lalo o le gataifale!

Matou te fiafia foi i le taumafai-ma-moni tautinoga a Brisa Ranch e fai ma sui o tu ma aga a nuu eseese i le Bay Area. O le mea moni, ua latou fa'aofia ma le loto i ai le tele o fa'ato'aga fa'ale-aganu'u i la latou gaosiga. I tafatafa o le chilacayota, latou te totoina bokchoy, collards, cilantro, ma isi mea. O fa'ato'aga nei e toe fa'afeso'ota'i aiga ma tofo o a latou measina a'o fa'ailoa atu i isi tofo fou ma mea'ai. Ose fa'ata'ita'iga e fa'amanatu ai fa'ato'aga 'ese'ese ma tu'ufa'atasiga fa'aleaganu'u, fa'amanatu mai ia i tatou e mafai ona fa'aaofia ai mea'ai a le atunu'u e pei ona fa'atumauina.

E uiga i Brisa Ranch

O SE FA'ANUU 35 TAUSAGA I LE FAIA

I Cascade Ranch , o se fanua e pulea e Pie Ranch lea e totō ai fua o Brisa, na ataata ai Cristóbal i le lotolotoi o vine maualuluga e oo i tulivae ua ufitia i fuga moli-samasama. “E toetoe lava a tasi le eka o le maukeni chilacayota,” o lana tala lea ma le ataata. “O se tasi lea o le selau o ituaiga maukeni e totō i Mekisiko. O se maukeni faapitoa ma o se faatoaga faaleaganuu ou te le manao e leiloa.”

Mo Cristóbal, o lenei fanua e fai ma sui o le 35 tausaga o le tausiga ma le faʻaauau. Ia Aperila 1990, na ia aumaia ai se luutaga o fatu iila uliuli o le chilacayota mai Oaxaca i Kalefonia, ma na ia faasaoina fatu mai seleselega taitasi talu mai lena taimi. “O lena maukeni Oaxacan muamua,” o lana tala tausua lea, “o le tinamatua lea o fua o faatoaga o aso nei.”

I na aso, ona o le le lava o fanua e maua, sa totō ai e Cristóbal ni fasi fanua laiti i soo se mea e mafai ai, ma faasoa atu ana fua i uo ma tuaoi. O aiga mai Mekisiko, El Salvador, ma Kuatemala sa matua fiafia lava e tofo i sina mea mai le atunuu. E oo lava i tagata e lei faalogo muamua i le kukama, sa vave ona latou o atu i le chilacayota, aemaise lava pe a auina atu e Cristóbal ia i latou ni fua o laau.

O SE IAI LELEI LELEI

O le manaia o le Chilacayota e mafua ona o lona tele o meaʻai. A o talavou, e manaia le aano mālū o le maukeni pe a mata i se salati; fa'apala fa'atasi ma aniani, tamato, po'o le basil ; pe fa'aopoopo i le supo pi. A matua, e liua i ni mea'ai suamalie, e pei o lole fa'ama'alili po'o se meainu fa'amafanafana e faia i le piloncillo . E o'o lava i fatu e suamalie pe a tunu. E matua'i malosi le Chilacayota, e olaola i le tau vevela pe malulu, eleele susu pe mago, e salalau solo i luga o le eleele pe a'e i luga o pa ma la'au. O se mea malie: ona e mafai ona ola i le tausaga atoa i le tele o tulaga eseese—mai eleele i le talafatai i nofoaga mago i uta—e fesoasoani fo'i le chilacayota i le malosi e tete'e ai i le tau, e fesoasoani e fausia ni faiga fa'ato'aga e sili atu ona eseese ma fetu'una'i.

SILAFIA I LE FA'ASAOINA O FAU

E fa'afetaia e Cristóbal le tama o lona tama matua mo le a'oa'oina o ia i le tomai o le fa'asaoina o fatu, o se faiga na te ta'ua e mana'omia mo le fa'aolaola o fuala'au e seasea maua. Fai mai a ia, e fesoasoani e fausia ai se sapalai o fatu fatu e le mafai ona e mauaina i le tele o faleoloa. Ma le isi, na ia faaopoopo mai, "[le faagasologa] e maua ai e le au faifaatoʻaga le taimi e mafaufau ai pe a uma le seleselega, e sauniuni ai mo le mea e sosoo ai."

E amata, ua filifilia e Cristóbal se maukeni ua uma ona fofo ma pa'u malo. E tofu i latou ma fatu e tusa ma le 400, lea na te fufuluina, solo, ma teu i totonu o se fagu tioata i le pogisa. Na te tu'iina se pu la'ititi i le tapuni o le fagu ina ia alu ese ai le susu. O le taunuuga o se talatuu ola, tuufaasolo mai lea vaitau i lea vaitau, lea tupulaga ma lea tupulaga.

LE PARATAISO O POLLINATOR

I le faaopoopo atu i lona taua faaleaganuu, o le chilacayota o se laau taua mo pollinators - o lona uiga, pi, butterflies, ma isi iniseti e fesoasoani i laau fanafanau. O ona fuga samasama lapopoa e tele i le sua ma poleni, e maua ai se mea'ai taua i le faaiuga o le taumafanafana, ina ua uma le tele o isi laau ua le toe fuga. O pi squash faʻapitoa, faʻatasi ai ma honeybees ma bumblebees, e masani ona asiasi i le fuga, faʻafeiloaʻi poleni e maua mai i le va o fugalaau. E ala i le lagolagoina o nei pollinators, o le chilacayota e fesoasoani i le faatumauina o meaola eseese i siosiomaga faʻanatura o loʻo siomia ai, e manuia uma ai fualaʻau ma laau vao.

O LE SAMI MA LE TELE

O le tuputupu aʻe filemu o le chilacayota i Pescadero ua faamanatu mai ai ia i tatou o le talafatai o Kalefonia e faafaileleina ai nuu i le tele o auala. O fatu taitasi e sefe e Cristóbal e aumaia ai le manatuaga o Oaxaca, le leo o pi, ma le folafolaga o se faiga o meaai e faavae i aganuu ma le tausiga. Ma, faatasi ai ma sina fia iloa, atonu e te maua lenei ipu e seasea maua i lau lava ipu i se taimi lata mai. Maua i lenei tautoulu i Chavez Supermarkets po o le Second Harvest Food Bank.