O le a le mea e fai pe a e fetaia'i ma manu fe'ai i luga o le ala

Matou te iloa uma le fiafia o le vaʻaia o meaola i luga o se auala. Atonu o se fafie o loo samala lona gutu i se laau, o se pili e osooso mai i lo tatou ala po o se aila o loo tataa i tafatafa ane. O le toatele o i tatou e tulimatai atu i nei feiloaiga pe a tatou sopo, ae pe faamata e matautia?

Faitau i luma e suʻe fautuaga i bobcats, coyotes, leona mauga, badgers, raccoons, tia, manulele ma gata!

MUAMUA, O LE FA'AVAE

Muamua lava , o loʻo i ai tulafono faʻavae mo soʻo se ituaiga manu feʻai e sopoʻia lou ala :

• Aua ne'i fafagaina se manu feai. O a matou meaai masani leaga mo i latou. E le gata i lea, pe afai latou te faapena foi masani i tagata, masanio meaola to'afilemu e mafai ona i ai se fa'asa feiloaiga ma tagata mulimuli ane.
  
• Aua le taumafai e tago i se vao manu. O lena matautia mo oulua uma talu ai e mafai ona pasia fa'ama'i i lo outou va.
  
• Tuu i taimi uma ia i latou se auala e sola ese ai. Aua le siomia pe maileia i latou o lea lee le mafai sola.
  
• E le aoga se ata i lou olaga! Aloese mai le latalata tele i se manu faapea foi le i se tulaga lamatia i ave le fana. Afai e te mamao saogalemu, alu i ai! Ae i taimi uma ia mataala; e te le iloa lava if e iai sa latou uō e mafaufauo oe'ua latalata tele!

E ui i lea, o loʻo i ai nisi faʻamatalaga e tatau ona manatua pe a e vaʻai i ni manu feʻai patino i le vao.

BOBCATS, LEONA MAUGA & COYOTES

Pe na e silafia o leona o le mauga , puma, cougars ma panthers o manu lava e tasi? Po o le a lava le igoa e te ta'ua ai i latou, e nonofo i latou i Kalefonia atoa, e masani lava i vae o mauga po'o mauga e lata ane i le tele o aila, o a latou mea'ai autu ia. E ui e matua le masani lava ona fetaia'i ma i latou i luga o se auala, ae o se manatu lelei le fa'amasani oe lava i le auala e te tali atu ai pe a e fetaia'i.

E tāua le tulaga o Bobcats i le filifili o meaʻai e pulea ai le faitau aofaʻi o isumu. E foliga tutusa lava i latou ma se pusi fagafao, ae e lapoʻa atu. E naʻo le ono inisi le umi o latou siʻusiʻu (o le mafuaʻaga lea o lo latou igoa) ma e maʻai o latou taliga i fulufulu. E masani ona latou nonofo i le "tulaga o le taulaga," lea e feiloaʻi ai nofoaga ua atiaʻe ma avanoa matala.

E pei lava ona foliga tutusa pusi lapopo'a, e mafai fo'i e coyote ona foliga tutusa ma maile. E aiga i latou ma maile, ae o vae ma isu o coyote e masani ona uumi ma e papa'u o latou fatafata nai lo le tele o maile. E nonofo coyote i le tele o nofoaga, e aofia ai fanua laugatasi, vaomatua, mauga ma toafa. E atamamai tele i latou ma 'ai isumu, fuala'au 'aina ma iniseti, e ui lava e mafai ona latou galulue fa'atasi e fasioti tia. O le mataala masani i tagata, o tagata e fafagaina i latou e a'oa'oina i latou e o mai i nofoaga o tagata mo mea'ai, ma tu'u ai fagafao ma tagata i se tulaga lamatia.

O nei manu uma e tolu e iai lo latou uiga masani i le tuli manu , o lea aua le fulitua ia i latou pe sola ese. O le mea lena e foliga ai oe o se manu e 'ai ma o latou uiga masani o le tuliloa lea o oe! O nisi nei o fautuaga:

• Ia fa'ateleina oe i le mea e mafai ai—tu i luga atoatoa, talotalo ou lima ma/po'o pou sopo ma, afai o lo'o e i ai i se vaega, auai fa'atasi e fa'alelei atili ai oe.
• Si'i tamaiti laiti po'o maile, ae ia tumau i le sa'o a'o faia, fa'atumauina lou foliga lapopoa. Aua e te punou i lalo ma foliga e pei o se manu.
• Pisa. Talanoa ia i latou i le leotele ma le mausali, tu'ia i luga o le eleele pe patipati ou lima. I le tele o tulaga o le a mafua ai ona latou sosola. Afai oe e tatau ona tuua le eria, toe alu ese mai ia i latou, fa'aauauina pea le tele e te mafaia.

FA'ATAU MA RACOONO

O se tasi o fetu o le vitio a le POST e uiga i le coyote ma le badger , e maulalo ifo badger i le eleele. Latou te faʻaaogaina o latou vae malolosi ma matiuu uumi e eli ai lua ma puʻe ai anufe, isumu ma fualaʻau ʻaina. O le mea e malie ai, na faʻafailele dachshund e tuli badger ma o le upu dachshund i le gagana Siamani o lona uiga moni lava o le “badger hound!” E nonofo le badger eli i vao mutia, fanua ma laufanua. E tele lava ina latou galulue i le tafa o ata ma le afiafi, o lona uiga e te le ono fetaiaʻi ma se tasi i le ala, ae e te le iloa lava!

E mafai ona foliga manaia rakuni , ae e ese le manaia o latou foliga. Atonu foi e te vaaia i latou i lou pitonuu. Ae paga lea, ua latou iloa o le sailia o meaai mai apa lapisi e faigofie atu nai lo le sailia o vine, nati, rana, isumu ma fuamoa o manu felelei. Latou te nonofo i laau gaogao ma lua, faapea foi ma vaomago. E feoa'i i latou i le po, o lea e foliga mai e te le vaaia i latou sei vagana ua e i fafo i le po ma o latou mata e pupula i le pogisa e faailoa atu ia te oe lo latou i ai.

E foliga aulelei o badgers ma raccoons, ae aua le alu atu ia i latou i luga o le auala! Afai latou te lagona le taufaamatau, latou te uisi, tomumu ma utia, ma o latou vae malolosi, matiuu uumi ma auvae malolosi e avea ai i latou ma fili matautia. Taofi se mamao saogalemu ma matau i latou. E le mafai ona latou osofaʻia seʻi vagana ua faʻaosoina, ae e te le faia le mea e faʻaaoga ai le avanoa!

FUA

O aila i Kalefonia i Matu e tele lava ina pei o aila miula , o latou taliga e tetele e pei o taliga o ē e igoa ia i latou. E mafai ona vaaia i latou i auala savali ma e masani foi ona vaaia i le Highway 280. O le tele lava o taimi e te vaaia ai i latou o feosofi mo meaai i laufanua matala, ae latou te momoe i nofoaga puipuia lea e te ono fetaiai ai foi ma i latou.

E ui lava e foliga mai e filemu ma saogalemu le faalatalata atu i aila, ae e le tatau lava ona e faia faapea . E matua malo lava o latou atigivae ma e mafai ona tele ni mea e faaleagaina pe afai latou te kiki e puipui ai i latou lava po o a latou fanau. E moni lava, e matua matautia foi nifo o aila tane (buck), ona e maai ma e malolosi foi o latou ponaivi.

O le isi fa'amatalaga e uiga i aila. Latou te fa'amoemoe e nanā a latou tama'i 'aila i nofoaga lilo ma tu'u na'o i latou. E le tu'ua'ia tama'i 'aila , e sili atu le saogalemu mo i latou aua e mafai e le manogi o le tina ona tosina atu isi manu i le pepe fou. Afai e te fetaia'i ma se tama'i 'aila na'o ia i le vao, tu'u na'o ia se'i vagana ua manino lona manu'a ona vala'au lea i se nofoaga e toe fa'aleleia ai manu mo ni fa'atonuga.

MANUlele & MOFAU

O manulele e sau i le tele o ituaiga ma lapopo'a, mai tama'i hummingbirds e o'o atu i egrets mata'utia ma mata'u lanu moana tetele. Po o le a lava lo latou lapopoa, aua le tuli pe tago i ai. O nisi o manulele e iai se paʻu i o latou fulu e tali atu i suauʻu i luga o le paʻu o le tagata, e faʻalavelave ai le mafai e manulele ona felelei pe faʻafefe vai mai o latou fulu. Tuu atu ia i latou le tele o avanoa. E masani lava, o le a vave ona alu ese na oi latou. E te le tau fa'afefeina i latou e fa'alele.

O se tasi tuusaunoaga pe afai e te maua ni manu fou faatoa fananau i luga o le eleele . Afai o ni manu fou (pupuni mata, leai ni fulufulu ma fulufulu manifinifi pe na o fulufulu e le o toe malolosi) pe o ni manu fou (mata tatala ae na o le amataga o fulufulu) e mafai ona e toe faafoi atu ma le agamalu i latou i lo latou ofaga, aua e leai se auala e mafanafana ai i fafo. Afai e le mafai ona e mauaina le ofaga , e mafai ona e siitia i se nofoaga paolo lata ane pe tuu i le mea o iai ina ia mafai e matua ona maua. Afai o ni manu fou (mata tatala ma fulufulu pupuu ae ua atoatoa ona tuputupu ae) tuu i latou i le mea o iai! O loʻo latou iloa le auala e lele ai ma o le osooso solo i luga o le eleele o se vaega o le faagasologa.

SUSU

E tāua gata i o tatou siʻosiʻomaga i le lotoifale auā e fesoasoani e taofiofia le faitau aofaʻi o tamaʻi isumu. E lē mafai ona latou faʻatonutonuina le vevela o latou tino o lea e te ono maua ai i latou i luga o le auala o loʻo mitiia le la pe a mālūlū pe i le paolo o loʻo taumafai e faʻamālūlū pe a vevela. E leai foʻi o latou taliga i fafo o lea e lē mafai ai ona latou faʻalogoina oe, ae e mafai ona latou lagona le gatete o ou tulagavae i luga o le eleele.

O nisi gata e oona ( rattlesnakes ) ae o nisi e leai (kingsnakes), ae o le toatele o tagata e le mafai ona iloa le eseesega (e foliga tutusa lava rattlesnakes ma gopher snakes!), o lea e tatau ai ona e tu'u na o i latou. Aua le taumafai e sii a'e i latou pe fa'alavelave i ai i soo se auala—e aofia ai ma le talotalo atu i ai o ni mea, lea e ono fa'aoso ai i latou ma u ai. O le toatele oi latou o le a o ese lava i latou i le taimi lava latou te iloa ai o lo'o e i ai iina. Afai o lo'o i luga o le ala le gata ma e le minoi, aua le taumafai e laa i luga pe faataamilo i ai se'i vagana ua mafai ona e pasia le itiiti ifo ma le tolu futu le mamao e aunoa ma le alu ese mai le ala.

MANU'A PO'O MANU UA TU'AFIA

O le fautuaga mulimuli lenei. Afai e te maua se manu e foliga mai ua manu'a pe ua tuulafoa'iina - e aofia ai ma pepe - e tatau ona e 'alo'ese mai le mana'o e "fa'asaoina" i latou. 'Aua le taumafai e pa'i pe milimili i latou auā e te ono lamatia ai o latou ola. O le a e tu'ua ai lou manogi lea e mafai ona tosina mai ai manu fe'ai.

O le mea sili mo oe e fai pe a e va'ai i se manu manu'a o le vala'au lea i le nofoaga tutotonu o le lavea'iina o meaola ma ta'u i ai mea na e mauaina ma po'o fea. O le a latou iloa pe saogalemu le pikiina ma feaveaʻi, faʻapea foʻi ma le auala e fesoasoani ai ina ia faʻaitiitia ai le lamatiaga i le manu.

I le vaega faigaluega a le POST, ua fautuaina e le Matagaluega o Iʻa ma Meaola o Kalefonia :

• Itumalo o San Mateo: Peninsula Humane Society/SPCA (650) 340-7022 ext.314
• Itumalo o Santa Clara: Nofoaga Autu o Vaomatua o Silicon Valley (408) 929-9453
• Itumalo o Santa Cruz: Lavea'i Manunuu (831) 462-0726

Ia, ua oo i le taimi e taofi ai le faitau ma alu i le ala savali ! Ia talisapaia le matagofie ma le eseese o au soa vao ae ia faia mai se mamao saogalemu!