O le togavao o se vaega taua ma le matagofie o o tatou nofoaga faanatura i le lotoifale, ae o le a le mea e tupu pe a pule nisi laau? I lalo ifo, o le ae maua ai tala o meaola fa'aleagaina e valu o le a mautinoa lava e te iloaina, fa'atasi ai ma nisi o mea aoga fa'ale-aganu'u.

E te a'oa'oina fo'i nisi fa'amatalaga e uiga i taumafaiga volenitia i le lotoifale, lea o lo'o 'au fa'atasi ai tagata o le nu'u e fa'atumauina le fa'atonutonuina o la'au fa'ato'aga. O le vaega sili o le: e mafai foi ona e fesoasoani! A afe i luga lima o matou lima i le Motu o Bair ma toso mai le pale daisy, matou te le na o le faamamaina o le taufusi ma auala. O lo'o matou tu'uina atu se avanoa e ola lauusiusi ai le ola la'au fa'apitonu'u.

Tatou eli!

AISEA E TAUA AI LA'U MATUTUA I LE FAGA?

O le 6,500 ituaiga o meaola masani a Kalefonia e masani lava ona malosi mo le lelei. Sa i ai i latou i lo tatou itulagi i aso uma, fafaga ma malutia manu o le lotoifale ma tausia lo tatou siosiomaga faanatura i foliga pito i luga.

I se fa'afeagai, o la'au fa'asa'o e mafai ona fa'atupu fa'alavelave, fa'aputu mea'ai ma oomi ese a tatou meaola e sili ona mana'omia. O le mea e leaga ai, e pei ona fa'amaonia mai e tagata fiafia i le Bay Area, o le tele o la'au lanumeamata tatou te va'aia i aso uma e osofa'i. O le mea e laki ai, o lo’o i ai auala e mafai ai e tagata o le atunu’u ona fai se suiga, e ala i le ofo fua atu e avea ma tausi fanua po’o le nofouta i fatu latou te totōina i o latou fanua.

IA AVEA MO SE TAUSAGA MO MEA FAAVAE

Afai o lo'o e naunau e fa'aui atu i taumafaiga tausi fanua fa'apitonu'u, e tele avanoa lata ane.

O fea e volenitia ai

Faase'e i luma e su'e ni auala e ofo ai oe e ofo fua i le POST, Grassroots Ecology , San Francisco Bay Bird Observatory , Keep Coyote Creek Beautiful , ma isi fa'alapotopotoga a le Bay Area.

O LE NATURA'S TULAFONO:

SISA ULI (brassica nigra )

fanua o le sinapi uliuli

O lenei la'au ola vave e fa'atumuina ai fanua i vao i gataifale o Kalefonia ma lafoa'ia fanua i tautotogo uma. O le lanu samasama fiafia na mafua ai ona faʻaosofia le tele o ata o malaga i le auala. O fuga o le sinapi vao o fugala'au e fa samasama samasama e pei o mea manogi.

NA FAAPEFEA ONA OO MAI INEI

Atonu na aʻoaʻoina oe e lau faiaʻoga o le talafaasolopito i aʻa o le sinapi vao mai le vaitaimi o le kolone . I ni nai seneturi ua mavae, na faʻasalalau ai e le au Franciscans a latou fatu i luga o le El Camino Real ina ia sili atu ona iloa le auala i le va o misiona. Ua suʻesuʻeina e le au suʻesuʻe le ala o le sinapi faʻaleagaina e ala i le suʻesuʻeina o fatu ma poleni na maua i piliki adobe o le vaitaimi o le Misiona.

AISEA E FA'AFIA AI

  • O le sinapi uliuli e taofia ai le tuputupu a'e o la'au moni, lea e fa'aitiitia ai le nofoaga ma mea'ai mo pollinators i le lotoifale. 
  • E fa'atauva'a i la'au moni e ala i le vave fa'atupu ma liu vaila'au o'ona i le palapala.
  • I le vaitau o mugala, e fa'atupuina ai ni fafie mata'utia. O la'au fa'aleaganu'u, i se fa'afeagai, e masani ona fa'afetaui i tulaga mu.

ATUNUU ATUNUU

Tu'u ese le fiafia i fugālaau vao o le lotoifale (ma e matagofie fo'i i ata!)!

 

JUBATA GRASS (Cortaderia jubata )

Jubata mutia i totonu o se fanua, fa'afetai: Jon Sullivan

I luga o 'au malolosi, o fulufulu maualuluga ma matagofie o lenei la'au e fa'ata'ita'i i fulufulu o le ostrich. E foliga tutusa lava ma le mutia pampas ( Cortaderia selloana), o le la'au fulufulua (e fa'aleagaina fo'i!) i le tele o togālaau i le taulaga. E ui i le foliga tutusa, o lenei vao masani i le talafatai o se ituaiga ese lava . Ae ui i lea - matou te le fautuaina se tasi o ia mea mo lau togālaau!

NA FAAPEFEA ONA OO MAI INEI

E tupuga mai Polivia, Ecuador, Peru, ma Chile, o lenei vao Andean plume atonu na ulufale mai i le lalolagi o faatoaga e ala i Farani. E le o manino pe na faapefea pe o afea na tulaueleele ai i Kalefonia. I le 1966, na aliaʻe mai ai o se vao i vaomatua redwood ua uma ona totoina i le Itumalo o Humboldt.

AISEA E FA'AFIA AI

  • O fuifui ta'itasi e maua mai ai 100,000 fatu (ioi!). O le taimi lava e faataapeapeina ai i latou e le matagi i mea mamao ma lautele, e vave ona latou nofoia eleele gaogao. O lea la, o lenei laau e matua faigata lava ona tapeina. E te maua i fa'ama'i, papa, togavao ma vao, ma eria i uta.
  • Ona o ona lau ma'ai, tumu i le silica, o le mutia pampas e leaga tele mo mamame tetele, e pei oi tatou, e folau ai. E moni lava lenei mea pe a latou faatumu auala fou pe tafia ma amata ona nofoia le avanoa avanoa.

ATUNUU ATUNUU

Ia aumai se uta o nei mutia moni a Kalefonia.

 

FA'AISA (Carpobrotus edulis )

La'au aisa i Bean Hollow State Beach

E lauiloa i ona fugālaau felanulanua'i, o lenei laau suamalie e vave ona tupu e ola i le eria o Presidio i San Francisco . Ae e le gata iina! O ona laulaau lauusiusi ma mafiafia e tele i le tele o nofoaga i le talafatai mai le itu i matu o Eureka i Baja.

NA FAAPEFEA ONA OO MAI INEI

E tupuga mai i Aferika i Saute, o le aisa o se la'au succulent i le gataifale. Na fa'aalia muamua i Kalefonia i le amataga o le 1900 o se meafaigaluega fa'apitoa e fa'amautu ai le tafia i luga o auala o nofoaafi ma auala. 

AISEA E FA'AFIA AI

  • O le taimi lava e faʻamautu ai, o lenei osofa'iga i gataifale e fai ai se fala mafiafia tele. O le mea lea e taofia ai gaioiga faanatura a le oneone, lea e mana'omia e le tele o meaola oona e ola ai.
  • E suia ai le fa'avasegaina o le 'ele'ele, ma atili ai le 'a'ona ma fa'aitiitia le mauoa i le calcium, magnesium, ma isi minerale, e fetina'iina ai la'au fa'aleaga, fa'amata'u, ma e seasea maua.
  • E ui lava i lo latou taʻutaʻua mo le puleaina o le tafia, e mafai e laau aisa ona faʻatupuina le solo i luga o mauga tifato! E mafua ona e sili atu le mamafa pe a uma timuga tetele.

ATUNUU ATUNUU

Fa'amamā isi la'au e fiafia i le eleele oneone.

 

mutia oona (Oxalis pes-caprae )

Mutia oona ma fuga samasama

E foliga mai na e 'aiina ni ogalaau tipolo o lenei vao masani i le togalaau i lou laitiiti. E tutupu a'e i totonu o taulaga e pei o auala tetele, fanua gaogao ma mavaevae i autafa o le auala. Ona o lona vave tele o le salalau, ua mafai nei e tagata o le nu'u ona va'aia vao oona i nofoaga maotua, mai oneone i le talafatai i togavao oki i togālaau 'aina ma fanua fa'ato'aga.

NA FAAPEFEA ONA OO MAI INEI

E afua mai Aferika i Saute, lea e seasea ma lamatia ai, ua avea le mutia oona ma se laau faalafua i tau Metitirani i le lalolagi atoa.

AISEA E FA'AFIA AI

  • Ma'a'a ma fa'a'asa, e fa'aputu mai fugala'au moni mo le malamalama ma avanoa.
  • E sosolo vave e aunoa ma ni fatu. Ae, o lo'o i ai se 'au manifinifi i lalo o le 'ele'ele o lo'o i ai le tele o pulufana laiti. E tusa lava pe e te saeia 'au, o so'o se pulufana e totoe e mafai lava ona olaola.

ATUNUU ATUNUU

Fa'atumu lau togālaau ma lau ipu i ni nai la'au 'aina mai le atunu'u.

 

EUCALYPTUS (eucalyptus globulus )

Togavao Eucalyptus, aitalafu https://www.flickr.com/photos/rexness/

E iloga i le talafatai o Kalefonia, Tasmanian blue gum eucalyptus e manogi vaila'au - e pei o se ausa fa'apipi'i. O nei tutu maualuluga o la'au e iai lau uumi, fa'api'opi'o ma lau pa'u. Latou te manuia e oo lava i eleele leaga.

NA FAAPEFEA ONA OO MAI INEI

I le taimi o le Gold Rush, na aumai ai e le au su'esu'e Ausetalia ni fatu i Kalefonia. O Wood sa avea ma punaoa malosi, e manaʻomia mo fafie, malosi ma le fausiaina o aai fou. Ae ui i lea, o le a iloa e le au nofoia o le pulu lanumoana, lea e faigofie ona mavaevae ma ta'e pe a totoina i fafo atu o Ausetalia, o se filifiliga le lelei mo le fafie.  

AISEA E FA'AFIA AI

  • O pa'u ma laula'au latou te sasaa o lo'o i ai vaila'au e fa'alavelave ai le tuputupu a'e o isi la'au.
  • O latou lau mate ma pa'u pa'u'u suau'u e ofoina atu le tele o fafie mo le afi, ma o latou maualuga e mafai ona ave ai le afi i totonu o le fafie..

ATUNUU ATUNUU

Fa'ateleina lou talisapaia o laau oak i le taulaga o Kalefonia!

 

SAPU FAIlani (Genista monspessulana )

salu Farani

O le French broom o le ituaiga broom e sili ona taatele i Amerika i Matu. E silia ma le 8,000 fatu e maua mai i le laau e tasi i le tausaga, ma o loʻo iai nei le tusa ma le 100,000 eka i Kalefonia lava ia. E te maua i fanua laugatasi i le talafatai, mauga, auvai o vaitafe, auala, ma vaomatua e matala. E mafai foi ona ola i le vao mutia ma vaomatua e matala.

NA FAAPEFEA ONA OO MAI INEI

Na sau le salu Farani i le Eria o San Francisco Bay i le ogatotonu o le 1800 o se teuteuga. E masani i atunuu i totonu ma lata ane i le Metitirani ma le Atu Azores.

AISEA E FA'AFIA AI

  • Le tofo pe oona e fai ma puna'ai mo le tele lafumanu, e fa'aiti'itia ai le tau aofa'i ae fa'atuputeleina lamatiaga mu.
  • E mu vave ma maua ai fafie apefa'i e mafai ona ave ai le afi i luga o le fafie o le vaomatua. O lenei mea e mafai ona fa'ateleina ai le tele ma le mamafa o mu.

ATUNUU ATUNUU

Fa'amālūlū i le la i nisi o laau laiti e fiafia i le la.

 

LAAU O LE LAGI (Ailanthus altissima )

La'au o le Lagi, la'au osofa'i

Aua le popole i le igoa lelei: o lenei laau o se tiapolo moni lava o loo faafoliga mai . A nutililiia, e sau ai se manogi leaga i ona lau, e pei o le manogi o le pata pinati ua pala. O lona leaga tele e ese ai mai laau moni. O le isi uiga iloga o ona fua samara, e ta'ua foi o "fatu o helikopa" - o fatu e tasi e afifiina i se apa'au pepa.

NA FAAPEFEA ONA OO MAI INEI

Na aumaia i le Iunaite Setete mai Saina, o lenei laau e laula'au ma avea ma paolo mo aai i le faaiuga o le 1700. E tete'e atu i le filogia, lāmala, iniseti, ma fa'ama'i o la'au, ma e manatu o le laau e vave ona tupu i Amerika i Matu.

AISEA E FA'AFIA AI

  • Ona o le tele o ona fatu, ua tumu ai ituaiga o tagata ma mafiafia mafiafia. E natia fo'i se vaila'au i totonu o le palapala e o'ona i la'au lata ane.
  • O lona a'a malosi e mafai ona fa'aleagaina fausaga o tagata e pei o fola, alavai, ma fa'avae fale.
  • E fa'afeiloa'i ai le lanternfly mata'utia pe a tu'u fuamoa ai le iniseti.

ATUNUU ATUNUU

Faauta i le la'au nati uliuli matagofie o Kalefonia!

 

'ava O LE MATUA (Clematis vitalba)

O le 'ava o le toeaina, po'o le clematis vitalba

Faatasi ai ma fugālaau papa'e ma laulaau oval, o lenei vine fe'a'ei e fiafia i vaomatua ma togavao. Afai e le'i va'aia, e fausia ai ni fala mafiafia ma maanuminumi i luga o le eleele. (Faitau pe na faapefea ona matou galulue faatasi ma paaga ma konekarate e aveese lenei laau fa'aleagaina i San Vicente Redwoods ua puipuia e le POST !)

NA FAAPEFEA ONA OO MAI INEI

E tupuga mai Europa, Asia, ma Aferika, o le Old Man's Beard na sau mai tagata Europa anamua na nonofo ai. Atonu na latou aumaia ma le faamoemoe e teuteu ai togalaau pe na o se mea na tupu fua e ala i le eleele ua pisia pe o fatu na aveina i luga o vaa. E foliga tutusa lava ma ituaiga clematis moni, ma o tagata e toe faaleleia nofoaga ma le loto lelei na latou faasalalauina faafuasei lenei ituaiga e ala i taumafaiga e toe totoina ai laau.

AISEA E FA'AFIA AI

  • O lo'o fusifusia e le 'ava a le toeaina ona fa'au'au i ogalaau. E soso'o ai, e a'e i le susulu o le la, e masani ona titina ai la'au ma laau o le eleele.
  • A o'o loa i lalo o le eleele, e tupu mai ai se fua fa'ato'aga (fa'atatau, o se fua fa'ato'aga e ola i lea tausaga ma lea tausaga i luga o le fanua e tasi) e le talafeagai mo le tele o ituaiga. O lenei mea e matua afaina ai iniseti masani o loʻo ola i luga o laʻau eseese ma fausia ai se fesoʻotaʻiga taua i le filifili meaai.

ATUNUU ATUNUU

Ia fusifusia oe i vine e taua mo lou nofoaga!

O FEA E VOLUNTE AI

E talimalo le POST i fa'amoemoega tauofo i masina ta'itasi ma pa'aga eseese e ono mana'omia se fesoasoani e fa'aitiitia ai la'au fa'alafua, totoina o ituaiga o meaola moni, ma le fa'ailoaina o meaola i totonu o se nofoaga.

E mamao lava le POST mai le nofo to'atasi i la matou misiona volenitia. O le tele oa tatou paaga lelei e talimalo ia latou lava avanoa volenitia lautele e maua ai le tele o auala e fesoasoani ai i luga o le fanua. Matou te matua fa'amalosia oe e te va'ava'ai i le volenitia ma so'o se tasi o nei fa'alapotopotoga e puipuia le si'osi'omaga: 

O le i ai o se lima i le faʻaleleia atili o lau laufanua faʻapitonuʻu e matua tauia, ma le mea e lelei ai, e faigofie tele ona fai i le Bay Area. E ala i le o'o atu i luga o le eleele e aveese ai la'au fa'alavelave, matou te fesoasoani i ituaiga o lo'o ola ai le matou itulagi. I le taimi nei ua e iloa atili e uiga i invasives ma a latou mea faʻapitoa, e mafai ona e faʻaogaina lou malamalama e faʻaoga mo le manuia o le fanua, e aofia ai lau togalaau faʻalapotopotoga poʻo tuafale!

E uiga i le Post

Peninsula Open Space Trust (POST) puipuia avanoa avanoa i le Peninsula ma le South Bay mo le manuia o tagata uma. Talu mai lona faavaeina i le 1977, o le POST o loʻo nafa ma sefe sili atu nai lo 97,000 eka e pei o fanua puipuia tumau i itumalo o San Mateo, Santa Clara ma Santa Cruz. Aoao atili

Tusi i pito i luga