Faatonu o Saienisi Faasao
Ia malamalama i mea e manaʻomia e tupu i sisifo, ma ia maua ni auala tāua se fa e lagolago ai i latou.
Afai na e i ai i se nofoaga e momoe ai pepe i le lotoifale , e foliga mai ua e vaʻaia le faʻaaliga ofoofogia: o pale i luga o pale o tupu i sisifo o loʻo faʻapotopoto faʻatasi i se togavao i le talafatai. O nei manu matagofie lanu moli ma uliuli ua faʻatoʻa maeʻa se tasi o malaga sili ona mataʻina a le natura, e malaga i le selau pe afe maila foʻi e faʻaalu ai le taumalulu i lo matou tulimanu o le setete.
Afai e foliga mai e itiiti ifo le tele o tupu i sisifo i lo tatou itulagi nai lo tausaga ua mavae, e te le sese. I le vaitau o le 1980, e faitau miliona na nonofo i le taumalulu i le talafatai o Kalefonia. I le 2025–26, na faʻamaumauina ai e saienitisi o le nuʻu pe tusa ma le 12,260 tupu i sisifo, o le aofaʻiga lona tolu e maualalo talu mai le amataga o le mataʻituina i le 1997 ma o se vaega o se paʻu mataʻutia e 99%.
E ui e leai se togālaau e tasi po o se taumafaiga a tagata volenitia e mafai ona foia ni faamataʻu lautele e pei o le leiloa o nofoaga, faaaogaina o vailaau faalafua, ma suiga o le tau, ae e taua tele le puipuiga faamaopoopo o nofoaga ma gaioiga a tagata taitoatasi. Faitau pea e aoao atili ai e uiga i pepe lele o le itu i sisifo ma laasaga aoga e mafai ona tatou faia e fesoasoani ai i le toe faateleina o lo latou faitau aofai.
I le faaiuga o le taumafanafana ma le tautoulu, e lele ese ai se tupulaga mataʻina o tupu i sisifo. E le pei o tupulaga na muamua atu, e na o ni nai vaiaso e ola ai, e mafai e nei tagata femalagaaʻi ona ola mo le ono i le iva masina. Latou te faatuai le fanafanau - o se tulaga e taʻua o le reproductive diapause - ma faia se malaga latou te leʻi faia muamua.
E ala i le taiala a le siosiomaga, o nisi e malaga mai Oregon, Idaho, Nevada, ma Utah i Kalefonia i le talafatai. Nai lo le faavaivai i latou lava i le felelei o apaau, latou te faasaoina le malosi e ala i le tietie i luga o le ea e tafe lelei, ma oo atu i togavao malu i le faaiuga o Oketopa ma faapotopoto i totonu o laau seia oo ia Fepuari. E te fia vaai patino i nisi o manu fe'ai i sisifo? O a matou nofoaga sili ona lelei ia.
A maeʻa le taumalulu, latou te faiavā ma tuua le talafatai. E fofoa e fafine fuāmoa i luga o le milkweed o loʻo aliaʻe mai, ma o augatupulaga pupuu e faaauau pea le malaga i matu.
O le saienisi: E manaʻomia e manu feʻai matutua ni punaoa eseese o le nekita i o latou olaga atoa. O lenei vai suamalie e maua ai le malosi latou te manaʻomia mo femalagaaiga, fanafanau, ma gaoioiga i aso faisoo. O le le lava o le nekita i a latou auala femalagaaiga e mafai ona aʻafia ai le toʻatele e taunuu manuia i nofoaga e nonofo ai i le taumalulu.
Le mea e fai:
O le saienisi: O vao susu moni o ni la'au taua mo pepe tupu. E fofoa e pepe matutua a latou fuāmoa i luga o pepe, ma o anufe e fofoa e leai se isi mea e 'ai. A'o 'ai anufe, latou te teuina ni mea e puipuia ai e ta'ua o cardenolides, lea e mafua ai ona 'ino'ino pe o'ona le tele o pepe tupu i manu fe'ai.
O Kalefonia o le nofoaga lea o le tele o ituaiga o le milkweed moni. E mafai ona ola nei laau totogo tumau i totonu o togalaau ma koneteina, ae o le filifilia o se ituaiga e talafeagai i le lotoifale - ma le tuuina atu i ai o tulaga sa'o - e taua tele.
O le saienisi: I le taumalulu, e le lava na'o se laina o laau. E mana'omia e laau o le itu i Sisifo ni togavao e iai se paluga faapitoa o le puipuiga mai le matagi, le susu, le susulu o le la ua faamamaina, ma le vevela feololo. Latou te faapotopoto faatasi i lenei tau malulu ma e le o toe galulue, o nisi taimi e felelei i aso mafanafana e saili le sua po o le vai. A mae'a le taumalulu, e amata ona latou toe gaosia ma amata ona tuua le talafatai.
O nofoaga uma i totonu o le setete , e tele iinei i le Bay Area ua i ai ni nofoaga e matamata ai e mafai ona e faia ma le faʻaeteete le femalagaaʻiga. E le gata i lea, o faʻalapotopotoga, volenitia, ma nuʻu o loʻo galulue e pulea ma puipuia nei nofoaga e manaʻomia la tatou lagolago. E mafai ona e fesoasoani e ala i le foaʻi, volenitia, pe auai i se vaega tausi mavaega i le lotoifale.
O le saienisi: O le puipuiga o pepe 'monarch' e fa'alagolago i le iloa po'o fea e fanafanau ai, fafaga ai, femalagaa'i ai, ma nonofo ai i le taumalulu, ma le auala e suia ai na mamanu. O lo'o va'ava'ai pea saienitisi fa'alenu'u i pepe 'monarch' ma pepe 'milkweed', ma aoina fa'amatalaga e mata'ituina ai le fa'aitiitia po'o le toe fa'aleleia o le ituaiga pepe 'monarch'.
Le mea e fai:
E moni o le toe faʻaleleia o le monarch i sisifo e manaʻomia ai se nofoaga talafeagai i se laufanua tele. Peitaʻi, afai e tuʻufaʻatasia, e faitau afe togālaau, togālaau puipuia, laufanua ua toe faʻaleleia e aunoa ma vailaʻau faʻasaina, ma nuʻu faʻamalamalamaina e mafai ona tuʻuina atu i tupulaga fou taʻitasi punaoa e faʻaauau ai le malaga.
Peninsula Open Space Trust (POST) puipuia avanoa avanoa i le Peninsula ma le South Bay mo le manuia o tagata uma. Talu mai lona faavaeina i le 1977, o le POST o loʻo nafa ma sefe sili atu nai lo 97,000 eka e pei o fanua puipuia tumau i itumalo o San Mateo, Santa Clara ma Santa Cruz. Aoao atili
E te mana'o i mea moni malie e uiga i meaola fa'alotoifale, nofoaga mata'ina, fa'amatalaga vave fa'anatura, ma isi mea e lafo sa'o i lau pusameli?
E le mafai ona e vaʻai i le pepa? Faʻamolemole kiliki ii mo se faʻamatalaga faigofie.