Aiseā ua Tapunia ai Nisi Fanua Puipuia: Faapaleniina o Tagata, Fagafao, ma Meaola Puipuia

E lē o fanua puipuia uma e tatala mo le lautele—ma e iai se mafuaʻaga lelei. Mai le femalagaaʻi o manu feʻai i le saogalemu o ala savali, o mea nei e aofia ai i le filifilia po o fea e alu i ai ala savali (ma po o fea e lē alu i ai).

Pe na e lagona ea le fiu ona e leʻi oʻo atu ala savali i se vaega patino i totonu o se nofoaga faasao? Atonu ona e leai se ala savali pe ona o le ala savali o loʻo i ai e le mafai ona ui ai uila vilivae, solofanua, poʻo taʻifau. Pe atonu foʻi o loʻo i ai se avanoa matala e le tatalaina i le lautele e pei ona e faʻamoemoe e vaʻai i ai. I na taimi, pe na e mafaufau ea i le mea atonu o loʻo i tua atu o na filifiliga? Atonu e te ofo i le tele o mea e alu i le faiga o le faia o faaiuga e uiga i le avanoa lautele i fanua masani ma ala savali.

FESILI MASANI E UIGA I LE FUAFUAGA O ALA, AVAEGA LAUTELE, MA FE'AI MANU

Aiseā ua tapunia ai nisi o fanua puipuia i tagata lautele?

O le mea muamua e tatau ona manatua, e ui o le tele o fanua ua faasaoina e aofia ai le avanoa lautele, ae o a matou paaga, e pei o le Santa Clara Valley Habitat Agency , atonu e manaʻomia ona tapunia nisi o fanua puipuia mo tagata lautele. E faia lenei mea mo le tele o mafuaʻaga, e masani lava mo le manuia o manu feʻai. Mo se faʻataʻitaʻiga, atonu e manaʻomia e o latou fale le puipuiga pe atonu latou te manaʻomia le avanoa e le faʻalavelaveina ina ia mafai ai ona latou sopoʻia ni vaega tetele o fanua. Mafaufau i le femalagaaʻi o manu i le Coyote Valley mai le East Bay's Diablo Range i le Santa Cruz Mountains i sisifo. Ina ia puipuia nei vaega taua, o nisi taimi e manaʻomia ai ona faʻateʻaina tagata.

O le ā le matafaioi a le POST i le fausiaina o auala savali?

E lē o se matafaioi masani a le POST le tatalaina o fanua mo tagata lautele. Ae, e masani ona faia lena mea e a matou paʻaga a le ofisa lautele pe a uma ona matou tuʻuina atu le fanua ia i latou. Peitaʻi, atonu matou te aʻafia i le fuafuaina o ala savali, e fesoasoani e faʻamautinoa o le fanua matou te puipuia o loʻo tausia lelei i le lumanaʻi. O se faiga umi ma le mafaufau loloto e faʻaaogaina e ofisa e paleni ai manaʻoga o tagata (po o le a lava le latou malaga), manu, ma laʻau.

O a mea e tatau ona mafaufau i ai pe a fuafua ni auala fou?

Se'i o tatou amata i ni nai laasaga e faia e tagata tomai faapitoa i ala savali pe a fuafua se ala savali fou.

• Faia o suʻesuʻega faʻatoʻaga ia iloa ai po o a laau e maaleale pe lamatia o loʻo i ai i le eria ma po o fea tonu lava o iai.
• e Siaki vaipuna ma eria e ono avea ma fanua susū mo se vaega o le tausaga ma mago i isi taimi.
• Fa'ailoaina o so'o se vaega e ma'ale'ale i tala fa'asolopito po'o aganu'u, e pei o le nofoaga o se nofoaga anamua a tagata Amerika Moni.
• Faia o iloiloga fa'aola o ituaiga o manu ua lamatia ma manu e le o lamatia i le eria faʻatasi ai ma nofoaga ma tulaga latou te manaʻomia ina ia ola ai.
• Iloiloina o auala ma ala savali o loʻo iai nei, o latou tulaga, ma le tulaga. E ui ina faatosina le faʻaaogaina o se tasi ua iai, ae afai e ui atu i se nofoaga e seasea maua pe faigofie ona lologa, atonu e le o le nofoaga sili lea mo se auala savali.
• Faailoaina o nofoaga e ono lamatia ai le faia o se auala savali, e pei o mauga e faigofie ona soloia i taimi o afā tetele.
• Ia mautinoa le saogalemu o tagata e faʻaaogaina auala savali. E saogalemu se nofoaga e savali ai i le auala savali mo ē savavali ae lē saogalemu mo uila vilivae po o solofanua (auā e mamafa atu ma tele atu le avanoa e alu ai nai lo tagata!)?

Oi! Ma o le mea sili lea ona manino! 

E tusa lava pe a mafaufauina na mea uma, e le mafai ona e savalivali solo i se auala i se mea. O le savalivali solo i se fa'alavelave e tasi, e pei o se alia, e mafai ona e tula'i sa'o ai i le ogatotonu o se isi mea, e pei o le fanua e 'ai ai mea'ai a se badger po'o se nofoaga o lo'o olaola ai se la'au ua lamatia.

E i ai ni aafiaga leaga o auala savali i manu fe'ai?

O le mafaufau i manaʻoga o meaola o le vao e aumaia ai foʻi isi faʻafitauli. Mo se faʻataʻitaʻiga, o manu felelei e pei o northern harriers, snowy plovers, ma burrows eli e fai o latou ofaga i luga o le eleele. O lona uiga, e le gata e faigofie ona faʻamataʻu ese e taʻifau i latou mai o latou ofaga, ae e mafai foʻi e tagata ona soli faʻafuaseʻi fuāmoa. O le mafuaʻaga lea e ono punitia ai ni nofoaga faapitoa, e pei o le vaega o Tunitas Creek Beach lea ua faʻasaoina o se nofoaga e faʻafailele ai le snowy plover, e le faʻatagaina ai tagata poʻo taʻifau. O le mafuaʻaga foʻi lea e le faʻasalalauina ai e le POST po o fea o loʻo i ai a matou taumafaiga e toe faʻaleleia ai lulu . E oʻo lava i tagata agalelei ma faʻamoemoega lelei e mafai ona mafua ai ona latou tuʻua o latou ofaga.

Ae afai e tumau tagata uma i luga o ala savali, pe e lē o le a ʻalofia ai ea le lamatia o manu feʻai? 

E toatele tagata e talitonu afai latou te nonofo ma a latou taifau i le ala savali, o le a lelei mea uma. E tusa lava pe faia e i latou e ana taifau le mea sili latou te mafaia e mulimuli ai i tulafono, o le na o le i ai i luga o ala savali e aafia ai meaola o loo e savali ai i o latou fale.

Ua faaalia i suʻesuʻega e sili atu le aafiaga o tagata savavali i manu feʻai i tafatafa o auala savali nai lo le mea e mafaufau i ai le toʻatele o tagata. O se suʻesuʻega na faia i le Glacier National Park na maua ai o le iai o tagata na mafua ai ona suia e manu, e aofia ai pea, elk, lapiti, ma tia, le taimi ma le auala latou te faʻaaogaina ai nofoaga i tafatafa o auala savali, o nisi taimi e tuʻua atoa ai se nofoaga. I lo tatou eria, o lena aafiaga e aofia ai salamander ua lamatia , gata, ma laumei—o mea uma ia e matua manaia lava i le tele o taifau. Ma aua neʻi galo e le o taimi uma e nonofo ai manu feʻai i le nofoaga e tasi. Atonu e manaʻomia ona latou sopoʻia se auala savali e faiaiga ai pe saili se nofoaga fou ma e taua le taofia o i latou mai le fetaiaʻi ma taifau i na tulaga.

O nei mea e taua ai mo i latou e fuafuaina auala savali ona matuā fa'aeteete e le gata i le mea latou te tu'u ai auala savali, ae e tatau fo'i ona latou fa'amautinoa o lo'o lava le avanoa e aunoa ma ni auala savali. O le auala lea, e mafai ai e manu ona ola e aunoa ma le fa'alavelaveina e le pisa, manogi, ma isi fa'alavelave e mafua mai i tagata pe a na'o le savalivali solo.

E mafai ea ona pipisi fa'ama'i i le va o ta'ifau ma manu fe'ai? 

Ioe, e iai lava se avanoa moni e ono sosolo atu ai faʻamaʻi mai taʻifau i manu feʻai ma le isi itu. E masani ona tupu lenei mea pe a lē toe faʻasusu e tagata a latou fagafao, ma manatu o le otaota o taʻifau e "masani" ma e lelei pe a tuʻu e pala . O le mea moni, e 'ai e taʻifau mea eseese mai manu feʻai, ma, e masani lava, e sau mai i totonu o latou otaota. E feaveaʻi e taʻifau siama e lē afaina ai i latou, ae e afaina ai manu feʻai, o ē e matuā eseese lava siama i totonu o latou otaota (o ai na iloa?). E lē gata o le matautia o latou otaota i manu feʻai, ae o le timu ma le solo o le a fufuluina i totonu o vaitafe ma alia. Mai iinā, e mafai ona maua lona ala i totonu o tatou vai inu. O lea la, faʻamolemole, piki le otaota!

E mafai fo'i e manu fe'ai ona maua i fa'ama'i e pei o le mange e mafai ona pipisi atu i a tatou fagafao. O le mange o se fa'ama'i pa'u e mafua mai i mite ninii e eli i totonu o le pa'u. E mafua ai le gau o lauulu ma o nisi ituaiga e mafua ai le manogi leaga o le pa'u pe mafiafia fo'i.

Aiseā ua lē fa'atulagaina ai auala savali uma mo le fa'aaogaina fefiloi? 

O le isi popolega o ituaiga auala e mafai ona tuufaatasia. Mo se faataitaiga, e ui e faigofie ona fefiloi auala savali ma auala tietie solofanua, ae e mafai e taifau ma tagata tietie uila ona faamata’uina solofanua, aemaise lava i auala vaapiapi. O lenei mea e mafua ai ona tutu solofanua, ma lamatia ai tagata uma i le eria. E le gata i lea, o le tele o auala vaapiapi e le lava le lautele mo se uila ma se tagata e pasia saogalemu ai le tasi ma le isi. E faatatau lenei mea aemaise lava uila eletise, e sili atu le lapopoa ma le mamafa nai lo uila mauga. 

Aiseā e tapunia ai nisi auala savali pe a uma se timu?

O le isi popolega o ala savali lava ia. So'o se tasi ua vave tele ona savali i se ala savali pe a uma se timuga, e iloa e faigofie ona goto ifo i le palapala i la'asaga ta'itasi e te faia. Fa'aopoopo le mamafa o se uila afi mauga po'o se uila eletise ma e vave ona e maua ni ala pupuu i le ala savali, lea e ono le saogalemu ai mo ē savavali, ma mafua ai ona fuli tapuvae ma isi fa'afitauli. E mafai fo'i e ala pupuu ona fa'aleagaina ai le ala savali ona o le solo. Afai e matua fa'aleagaina le ala savali, e tatau ona tapunia mo ni toe fa'aleleia, lea e mana'omia ai le taimi, tagata faigaluega, ma tupe e fa'aleleia ai. O le mafua'aga lea e taua ai le leai o se tasi, e aofia ai "na'o le to'atasi," e fa'aaogaina se ala savali ua tapunia ona o le timu.

O LE UIGA O LENEI MEA MO OE

O nei mea uma ma isi mea, e aofia ai le avanoa i le ADA pe a mafai, e amanaʻia pe a fuafuaina ni auala fou. O se faiga umi, aemaise lava ona e masani ona talia e ofisa o le malo manatu o tagata lautele i le aluga o le ala. Ia faʻafesoʻotaʻi lau ofisa i le lotoifale ma taʻu i ai pe afai e te manaʻo e maua nisi auala o se ituaiga patino poʻo se nofoaga faʻasao patino. Ae faʻamolemole ia manatua foʻi o la latou faʻamuamua muamua o le puipuiga o punaoa faanatura ma le saogalemu o tagata uma ma mea uma e faʻaaogaina auala.